سریال «صفر ۲۴» تازهترین اثر در حوزه دفاع مقدس است که با نگاهی متفاوت به یکی از پروندههای کمتر روایت شده آن دوران یعنی ماجرای قایقهای عساکره میپردازد. قایقهایی که ابتکاری جسورانه بود و در دل کمبود تجهیزات و فشار تحریمها ساخته شد و توانست مسیر عملیاتهای هورالعظیم را تغییر دهد.
این مجموعه با تلفیق روایت نمایشی و مستند، در پایان هر قسمت با حضور چهرههای واقعی و مشارکتکنندگان اصلی آن وقایع، پلی میان تاریخ شفاهی دفاع مقدس و درام تلویزیونی ایجاد میکند.نیما نادری، جعفر دهقان، هادی دیباجی، حمیرا ریاضی، امید روحانی، بهرام ابراهیمی، حمیدرضا هدایتی، محرم زینالزاده، سارا توکلی، فاطمه نیشابوری، شیوا خسرومهر و لادن ژافهوند از جمله بازیگران این سریال هستند.
این سریال از چهارم بهمن ماه هر شب ساعت ۲۲ از شبکه یک سیما پخش میشود.
علیرضا محمدی روزبهانی، کارگردان این مجموعه در این گفتوگو، از روند شکلگیری ایده، پژوهش چند ساله و تلفیق روایت نمایشی با مستندات تاریخی گفته است.
ابتدا درباره علت انتخاب این نام خاص برای سریال بگویید. معنای خاصی دارد؟
این سریال روایت قهرمانان گمنام دفاع مقدس بوده و «صفر۲۴» برگرفته از نام واقعی این پرونده است.
ایده این سریال چگونه شکل گرفت؟
پیشنهاد تولید این اثر در حوزه دفاع مقدس از سوی تهیهکنندگان پروژه، آقایان مجتبی خیاط احسانی و هاشم مسعودی مطرح شد. پرداختن به موضوع دفاع مقدس نیازمند مستندات تاریخی است و ما نیز قصد نداشتیم فقط به جنبههای دراماتیک ماجرا بپردازیم.
تهیهکنندگان این کار سبقه طولانی در ساخت مستند در قالب تاریخ شفاهی رزمندگان دفاع مقدس دارند و در پژوهشهای خود با پروژهای با عنوان «پرونده ۰۲۴» یا همان پرونده «قایقهای عساکره» مواجه شدند. زمانی که این موضوع با من در میان گذاشته شد، احساس کردم از جذابیت ویژهای برخوردار است؛ چرا که به جوانان نخبه ایرانی میپرداخت که در آن شرایط حساس، با خلاقیت خود توانستند زمینهساز پیشرفت در عملیاتها شوند.
فرایند پژوهش چقدر زمان برد؟
پژوهش این اثر حدود شش تا هفت سال به طول انجامید و پس از آن نگارش فیلمنامه صورت گرفت.
دلیلی که موجب شد کارگردانی این اثر را قبول کنید چه بود؟
این پروژه اثری تکمحور نیست و هرگز تنها بر یک موضوع متمرکز نبودهایم. یکی از دلایلی که موجب علاقهمندی من به این فیلمنامه شد، همین نگاه جامع آن بود. در این اثر فقط یک واقعه دنبال نمیشود، بلکه کل جامعه به تصویر کشیده شده است؛ حضور و نقشآفرینی زنان، فعالیتهای پشت جبهه، جایگاه خانواده، اصناف و مشاغل مختلف و همبستگی مردم ایران همگی در روایت دیده میشود. همچنین تنوع لهجهها و اقوام در اثر مشهود است. این محورها سبب شد به فیلمنامه علاقهمند شوم و معتقدم همین تنوع میتواند زمینه همذاتپنداری گستردهتری را برای مخاطب فراهم کند؛ چرا که بیننده میتواند از زاویههای مختلف با داستان ارتباط برقرار کند.
تمرکز سریال بر جوانان نخبه آن دوران و نقش زنان در پشت جبهه است. کدام یک بیشتر مدنظر بوده است؟
در حقیقت هر دو محور برای من از جایگاه ویژهای برخوردار بود. یکی از رموز موفقیت دفاع مقدس، سپردن کار به جوانان و اعتماد به آنان بود. هر زمان که به جوانان اعتماد کردهایم، بیتردید به پیشرفت و موفقیت دست یافتهایم.
در خصوص محوریت زنان نیز موضوع کاملاً روشن است. پشتیبانی و حمایتی که آنان از جنگ، در عرصههای تدارکاتی، پشت جبهه و مدیریت خانواده در نبود مردان داشتند، وظیفهای بسیار سنگین و ارزشمند بود. هرگز نباید از نقش زنان در آن بزنگاه تاریخی غافل شد. آنان در طول آن هشت سال، در بسیاری از عرصهها عامل پیشبرنده بودند و باید همواره حق مطلب دربارهشان ادا شود.
اما انگار پرداخت به زنان رختشورخانه و حتی کادر درمانی جبهه، در حد تیپ باقی مانده است.
این سریال فقط ۲۱ قسمت است و طبیعتاً ما نمیتوانستیم به همه قسمتها به صورت کامل بپردازیم. اما موافق نیستم که زنان رختشورخانه در حد تیپ هستند. ما به اقتضای شرایط تا جایی که ممکن بود به عملکرد و حضور پررنگ زنان در پشت جبهه پرداختیم. اگر به من بود کل این ماجرا را از سریال حذف میکردم. شما بگویید من چطور نشان دهم که تشت لباس به جای اینکه رنگ آب باشد، خونین رنگ است؟
چطور نشان دهم تکههایی از بدن رزمندهها میان لباسها جا مانده است؟ بنابراین به تصمیم دوستان به قسمتهایی از این ماجرا و سرگذشتها پرداختیم. امکان نشان دادن بیش از این نبود.
در انتخاب بازیگران نیز به نظر میرسد از ترکیب نیروهای جوان و چهرههای کمتر شناخته شده استفاده کردهاید. درباره شکلگیری تیم توضیح دهید.
حضور تمام اقوام، ادیان و اقشار مختلف ایرانی در کنار یکدیگر تحت عنوان دفاع مقدس، یک واقعیت تاریخی است و ما صرفاً آن واقعیت را بازآفرینی کردهایم. این اتفاق در سریال نیز باید نمود مییافت تا اثر به واقعیت مستند نزدیکتر شود.
در خصوص بازیگران، از تلفیقی از استعدادهای جوان و هنرمندان باتجربه بهره بردیم و این تعامل میان نسلها موجب رشد و پیشرفت بازیگران جوان شد.نکته قابل توجه آن است که بیشتر عوامل پروژه از نسلهایی هستند که خود حضور مستقیمی در دفاع مقدس نداشتهاند. با این حال، از حضور رزمندگان و افراد مطلع آن دوران، از جمله در بخش طراحی بهرهمند شدیم.
در پایان هر قسمت، بخشهای مستندگونهای مشاهده میشود. درباره این رویکرد توضیح دهید.
از آنجا که اثر برگرفته از یک تاریخ شفاهی است، ضروری بود به مستندات تاریخی نزدیک بمانیم. البته نمیتوانستیم تمام روایت را به صورت مستند ارائه کنیم؛ بنابراین نویسندگان با خلق لحظات دراماتیک، پیوندی میان روایت نمایشی و واقعیت تاریخی ایجاد کردند.
برای اثبات و مستندسازی وقایع داستانی، از آرشیوهای گردآوری شده توسط تیم مستند استفاده کردیم و در انتهای هر قسمت، بخشی مستند و کامل قرار دادیم تا صحت روایت نمایشی را تأیید کند.
تا به حال سریالی به این سبک نداشتیم؟
در برخی آثار دیگر حوزه دفاع مقدس مثل سریال «پسران هور» استفاده از تصاویر آرشیوی در میانه روایت دیده شده است، اما شیوه ما ارائه یک بخش مستند کامل در پایان هر قسمت بود.
دسترسی به چنین تصاویر آرشیوی راحت بود؟
دسترسی به این تصاویر آرشیوی حاصل سالها تلاش حرفهای تیم مستندساز بوده است؛ این آرشیو حاصل حضور متوالی آنها در کنگرهها، شبهای خاطره، مصاحبه با رزمندگان و مطالعه کتابهای خاطرات آنهاست. این مسیر به هیچ عنوان آسان نبوده و حاصل کوششهای گسترده پژوهشی است.
درباره دکور و بازسازی فضاها نیز توضیح دهید. آیا تمام دکور بازسازی شده یا احیاناً از هوش مصنوعی هم استفاده شده است؟
خیر، هیچ گونه استفادهای از هوش مصنوعی صورت نگرفت. روند کار به این صورت بود که طراح صحنه بر اساس اسناد و مستندات موجود، نقشهها را طراحی میکرد، سپس ماکت ساخته میشد و پس از اعمال تغییرات متعدد، وارد مرحله اجرا میشدیم. این فرایند رفت و برگشتهای فراوانی داشت.
در زمینه بازسازی لوکیشنها چه چالشهایی داشتید؟
یکی از چالشهای جدی ما کمبود تجهیزات نظامی برای تولید آثار نمایشی است؛ با این حال، به دلیل اهمیت ویژه این پروژه تلاش کردیم زمان و دقت بیشتری صرف کنیم.
با راهنماییهای ارزشمند آقای علی حمامی از رزمندگان آن دوران و سازنده قایق عساکره، توانستیم همان قایقی را که در زمان دفاع مقدس ساخته شده بود، در سال ۱۴۰۴ بازسازی کنیم. این اتفاق یکی از دستاوردهای مهم پروژه بود.
و فکر میکنید مخاطب تا چه اندازه با این سریال ارتباط برقرار کرده است؟
از آنجا که سریال هنوز کامل پخش نشده است، طبیعتاً نمیتوان درباره میزان ارتباط مخاطب با آن اظهار نظر قطعی کرد و بازخورد مشخصی در این زمینه در دست نیست.
ضرورت تولید چنین آثاری را چگونه ارزیابی میکنید و نسل جدید چگونه میتواند با آن ارتباط برقرار کند؟
برای نمایش چهره ایرانی در برهههای مختلف تاریخی، نیازمند روایتهای متعدد هستیم. رسالت این کار تنها بر عهده رسانه ملی نیست، هرچند این سازمان نیز دارای سند تحول مشخصی است و در چارچوب آن حرکت میکند. ما تلاش کردیم سهم خود را در این مسیر ایفا کنیم. موضوعات بسیاری در حوزه دفاع مقدس وجود دارد که همچنان جای کار و پرداخت دارند و هر یک برگ زرینی در تاریخ کشورمان محسوب میشود. آشنایی نسل جدید با این روایتها میتواند نقطههای امیدی ایجاد و آنان را به تداوم تلاش و خلاقیت ترغیب کند.
نظر شما